Η Δεσποτο-θεομητορική εορτή της Υπαπαντής του Κυρίου, που εορτάζεται στις 2
Φεβρουαρίου, θεωρείται στην Κρήτη μεγάλη γιορτή, από τις μεγαλύτερες του ετήσιου κύκλου.

Γιορτάζεται η Παναγία, σε ανάμνηση της έλευσης του μικρού Χριστού από τους γονείς του στο Ναό των Ιεροσολύμων και της υποδοχής του από τον πρεσβευτή ιερέα Συμεών, μαζί με την ανάμνηση του γεγονότος του καθαρισμού της Παναγίας από τη λοχεία (σαραντισμός).

Την ημέρα αυτή οι έγκυες γυναίκες και οι μητέρες όλων των μικρών παιδιών τιμούν την γιορτή και κρεμούν στην εικόνα της Υπαπαντής τάματα ή κάνουν προσφορές. Σε περασμένες δεκαετίες η ημέρα αυτή ήταν αργία και κανείς άνδρας ούτε γυναίκα, δεν δούλευε. Οι μύλοι που άλεθαν, ακόμα και τις μεγάλες γιορτές, είχαν αργία εκείνη την ημέρα.

Οι μύλοι αργούν κι οι δούλοι αργούν

κι οι γαϊδάροι σκόλην έχουν.  

Η Παναγία που γιορτάζει την ημέρα αυτή είναι η «Μυλιαργούσα». Γιόρταζαν οι μυλωνάδες και είχαν τάμα να πάνε άρτους και να ανάψουν μια λαμπάδα στη χάρη της. Λέγανε πώς αν δεν σταματήσουν οι μυλωνάδες να δουλεύουν θα σταματήσουν οι μύλοι μόνοι τους!

Ημέρα καιρικών προβλέψεων

Στις προβιομηχανικές κοινωνίες η Υπαπαντή ήταν ημέρα καιρικών προβλέψεων. Ότι καιρό κάνει την ημέρα αυτή θα συνεχίσει να κάνει για σαράντα μέρες, αν και σε περιοχές της Κρήτης πίστευαν πως αν ο καιρός είναι καλός αυτή την ημέρα, ο χειμώνας θα κρατήσει πολύ. Ο αγροτικός πληθυσμός αγωνιούσε για την τύχη της παραγωγής του. Τα σπαρτά βρίσκονται σε κρίσιμη περίοδο, έχουν φυτρώσει αλλά δεν έχουν καρπίσει και αν την ημέρα αυτή βρέξει θα τα βοηθήσει να κλείσουν τον κύκλο τους, όπως θα βοηθήσει και τα υπόλοιπα γεννήματα της γης.

Παπαντή καλοβρεμένη κι η κοφίνα γεμισμένη.

Καλοκαιριά της Παπαντής, μαρτιάτικος χειμώνας.

Στην Κρήτη υπάρχουν τρείς σπηλαιώδεις ναοί αφιερωμένοι στην Υπαπαντή. Στο Ακρωτήρι κοντά στο ιστορικό μοναστήρι του Γουβερνέτου η Παναγία η Αρκουδιώτισσα και δυό στο νομό Ρεθύμνου, στον Αβδελά πρ. κοινότητας Αγίου Μάμαντος και στο Μαριού Αγ. Βασιλείου. Στην ανατολική Κρήτη ονομαστός ναός είναι το καθολικό της ιστορικής μονής Καρυδίου που είναι αφιερωμένο στην Παναγία.

Παναγία η «Καρυδιανή»

Η Μονή Καρυδίου βρίσκεται στην περιοχή του δημοτικού διαμερίσματος Μύθων του Δήμου Ιεράπετρας, βορειοδυτικά του χωριού, σε υψόμετρο 750. Είναι ένα από τα μοναστήρια στην επαρχία Ιεράπετρας που ήκμασαν κατά τα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα με άγνωστη ιστορία, άγνωστους κτήτορες και άγνωστους μοναχούς.

Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι η «Παναγία η Καρυδιανή» ήταν μοναστήρι με πολλούς μοναχούς. Μέχρι τη δεκαετία του 1920 ήταν μετόχι της μεγάλης μονής Φανερωμένης Γουρνιών.

Η τοποθεσία Καρύδι είναι ένα ονειρικό τοπίο, ένα μικρό πλάτωμα στις νότιες υπώρειες των Λασιθιώτικων βουνών, που μοιάζει με μπαλκόνι στα φρύδια της Δίκτης. Κάπου στη μέση του πλατώματος αναβλύζουν νερά πηγής, τα οποία κάποτε έδιναν ζωή και ζωντάνια σε ολόκληρη την περιοχή. Σήμερα η μεγαλύτερη ποσότητα έχει μεταφερθεί για ύδρευση του χωριού.

Η μονή σήμερα

Μετά το θάνατο του ιερομόναχου Μελέτιου Τσιχλάκη η μονή άρχισε να παίρνει την «κατιούσα». Εντάχθηκε ως «ξωμονάστηρο» στην ενορία Μύθων και λειτουργούσε μόνο σε μεγάλες γιορτές. Τα πρώτα χρόνια η μονή ίσως είχε τελείως εγκαταλειφθεί, με συνέπεια ν’ αρχίσει σταδιακά η ερείπωση των κτισμάτων της. Κατέρρευσαν τότε τα κελιά, που έγιναν άμορφος σωρός ερειπίων. Εγκαταλείφθηκε η περιουσία της μονής, η οποία τελικά πουλήθηκε.

Το ξωμονάστηρο ξαναπήρε ζωή επί εφημερίας, του Παπα-Ηλία Ν. Χρηστάκη. Άρχισε τότε να λειτουργείται τρεις τουλάχιστο φορές το χρόνο, καθώς και όλο το Δεκαπενταύγουστο. Μετά το θάνατο του ιερέα Χρηστάκη, οι ιερείς που τον διαδέχθηκαν, πατήρ Ιωάννης Ζερβάκης, που σήμερα είναι ιερέας της Ενορίας Νέας Ανατολής Ιεράπετρας, και ο μακαριστός Ιωάννης Κριτσωταλάκης, καθώς και ο σημερινός ιερέας της Ενορίας, πατήρ Γεώργιος Μανθαιάκης συνέχισαν το έργο των προκατόχων.

Ακολουθεί ηχητικό με αναφορά στην Παναγία «Καρυδιανή»